Fondsenwervers willen AI, maar weten niet hoe het verantwoord moet

AI zit al diep in het dagelijkse werk van fondsenwervers. De afspraken over hoe je die AI gebruikt, lopen ver achterop. Dat is de rode draad door twee onderzoeken die deze zomer verschenen. In Frankrijk bevroeg France générosités 375 medewerkers van organisaties die van giften leven. In het Verenigd Koninkrijk ondervroeg Blackbaud 380 fondsenwervers voor de negende editie van zijn Status of UK Fundraising.

Veel gebruik, weinig kader

De Franse cijfers zijn duidelijk. 86 procent gebruikt AI op het werk. Maar slechts 39 procent doet dat binnen een kader dat de organisatie zelf heeft afgesproken. De andere 47 procent gebruikt AI op eigen initiatief, zonder richtlijn over welke gegevens in de tool mogen. Dat is wat het rapport shadow AI noemt: AI-gebruik buiten het zicht van de leiding.

Het gaat niet om af en toe iets uitproberen. Bijna drie op de tien gebruiken AI elke dag, ruim acht op de tien minstens één keer per week. Vooral om teksten te schrijven (88 procent) en informatie op te zoeken (69 procent). Voor het uitwerken van de fondsenwerving zelf, het bedenken en plannen van campagnes, gebruikt maar 15 procent AI.

Het Britse rapport laat dezelfde beweging zien. In 2024 zei nog 43 procent géén AI te gebruiken. Begin 2026 is dat gedaald tot 9 procent.

Waar het vastloopt: opleiding en beleid, niet geld

De drempels liggen op twee momenten: bij de start en bij de invoering.

Aan de start noemen de Franse deelnemers vooral twee problemen. Eén: mensen begrijpen de tools niet goed genoeg om ze in te voeren (58 procent). Ze weten niet welke tool waarvoor dient of hoe ze die aan hun eigen werk koppelen. Twee: de leiding van de organisatie weet zelf te weinig van AI (53 procent), waardoor er aan de top niemand beslist of en hoe de organisatie AI inzet. Geldgebrek speelt veel minder mee. Dat staat pas op de vijfde plaats, bij iets meer dan een kwart van de bevraagden.

Bij organisaties die al bezig zijn, verschuift het probleem. Drie op de vier lopen vast op hetzelfde punt: er is geen intern kader. Concreet betekent dat geen afspraken over welke tools toegelaten zijn, welke gegevens erin mogen, en wie verantwoordelijk is voor het resultaat. De helft botst er ook op dat bestaande tools niet passen binnen de interne regels (52 procent).

Vaak ontbreekt ook iemand die het stuurt. In de meeste organisaties ligt AI op het bord van de IT-dienst (44 procent). Maar 27 procent heeft er een apart team voor opgericht, en 13 procent heeft intern niemand die het in handen neemt. Opleiding blijft eveneens achter: een derde van de organisaties (32 procent) voorziet geen enkele gestructureerde manier om medewerkers bij te scholen.

Tussen directie en werkvloer loopt daarbovenop een breuklijn. Hoe hoger iemand zit, hoe positiever die de AI-aanpak van de organisatie inschat. In grote organisaties, met meer dan 250 werknemers, noemt 56 procent het gebrek aan begrip tussen directie en operationele teams een probleem, tegenover 38 procent in het hele panel. De directie denkt dat er beleid is. Op de werkvloer werken mensen op eigen houtje, en net daar zit de meeste shadow AI.

Het VK wijst dezelfde richting uit. De twee grootste obstakels zijn er ethische twijfels (61 procent) en een tekort aan opleiding (59 procent). Budget en weerstand tegen verandering staan onderaan. Fondsenwervers willen AI gebruiken, maar weten niet hoe ze het verantwoord doen.

Wat fondsenwervers zelf vragen

Gevraagd wat zou helpen, staan richtlijnen voor ethisch en verantwoord gebruik bovenaan (65 procent), gevolgd door concrete voorbeelden uit de eigen sector die werkten (56 procent). Pas daarna komen opleiding, sjablonen en financiering.

De zorgen gaan over betrouwbaarheid. 81 procent vreest foute informatie, 78 procent onnauwkeurige resultaten, 75 procent datalekken. Amper 17 procent maakt zich zorgen over zijn job.

Twee getuigenissen uit het onderzoek maken duidelijk waarom afspraken nodig zijn. De eerste gaat over subsidieaanvragen. Met AI kan één medewerker in dezelfde tijd veel meer aanvragen schrijven dan vroeger. Het gevolg: fondsen en stichtingen krijgen zoveel aanvragen binnen dat ze het niet meer verwerkt krijgen. Sommige hebben hun aanvraagprocedure stopgezet of grondig herzien omdat ze de stroom niet aankunnen.

De tweede getuigenis gaat over de band met de donateur. Bij fondsenwerving die draait om een persoonlijke relatie, verliest een organisatie net die persoonlijke kennis wanneer ze een tool laat inschatten wie veel kan geven. Wie iemand echt kent, weet dingen die geen model uit de data haalt.

Waarom gegevens en afspraken vooropgaan

Toch is dit geen verhaal over technologie alleen. Het gaat over gegevens en afspraken. Eén Brits cijfer maakt dat duidelijk: maar 9 procent schrijft groei in inkomsten toe aan het beter gebruiken van technologie. Tegelijk zegt minder dan één op de tien dat hun systemen goed op elkaar aansluiten. Die twee hangen samen. AI die werkt met verspreide en slecht bijgehouden donateursgegevens, geeft slechte resultaten terug. De kwaliteit van de output hangt af van de kwaliteit van de gegevens die je invoert.

Voor wie met een CRM als Salesforce werkt, begint een AI-beleid daarom niet bij de keuze van een tool, maar bij drie vragen. Welke gegevens staan op orde? Wie mag ze gebruiken? En wie controleert wat de AI produceert voordat het naar een donateur gaat? Zulke afspraken remmen het gebruik niet af. Ze zorgen ervoor dat het gebruik dat er nu al is, gebeurt met iemand die meekijkt.

France générosités werkt die richting zelf verder uit. Het tweede deel van hun onderzoek, verwacht in oktober, gaat volledig over controle, ethiek en verantwoord gebruik. Samen met Don en Confiance publiceerden ze al een gids om zo'n AI-beleid stap voor stap op te bouwen.

De vraag voor je organisatie is niet of je mensen AI gebruiken. Dat doen ze al. De vraag is of je gegevens op orde staan en of er duidelijke afspraken zijn, zodat dat gebruik je vooruithelpt in plaats van problemen te veroorzaken.

Bronnen: France générosités, "L'usage de l'IA au sein des OSBL, Volet 1" (juni 2026, 375 respondenten); Blackbaud Europe, "The Status of UK Fundraising 2026" (380 respondenten); duiding via de European Fundraising Association ( FR, UK).